Aile ile İş Birliği ve Veli Eğitim Programı
Aşırı Güven ve Kontrolsüzlük Farkındalığı
Tanım
Aşırı güven ve kontrolsüzlük farkındalığı; çocuğun akademik, sosyal ya da duygusal gelişiminde, gerçekçi olmayan bir özgüven algısı oluşturulması ve buna paralel olarak sınır, denetim ve rehberlik ihtiyacının göz ardı edilmesi durumunu ifade eder. Bu yaklaşımda çocuk, yeterli sorumluluk bilinci ve özdenetim becerisi kazanmadan, her konuda yeterli ve hatasız olduğu düşüncesiyle baş başa bırakılır.
Aşırı güven ortamında yetişen bireyler; hata yapmayı kabullenmekte zorlanabilir, eleştiriye kapalı hâle gelebilir ve başarısızlıkla karşılaştıklarında yoğun hayal kırıklığı yaşayabilirler. Kontrolsüzlük ise çocuğun sınırları tanıyamamasına, riskli davranışlara yönelmesine ve uzun vadede öz disiplin geliştirememesine neden olabilir. Bu nedenle sağlıklı gelişim için güven ile sınır, özgürlük ile sorumluluk arasında dengeli bir yaklaşım gereklidir.
Program Kapsamında Yapılacak Çalışmalar
1. Veli Bilgilendirme Seminerleri
Velilere yönelik düzenlenecek seminerlerde;
· Sağlıklı özgüven ile aşırı güven arasındaki fark,
Sağlıklı Özgüven Nedir?
Sağlıklı özgüven; bireyin kendini tanıması, güçlü ve gelişime açık yönlerinin farkında olması ve gerçekçi bir benlik algısına sahip olmasıdır. Sağlıklı özgüvene sahip birey, yapabileceklerini bildiği kadar yapamayacaklarını da kabul eder. Hata yapmayı gelişimin doğal bir parçası olarak görür ve geri bildirimlere açıktır.
Aşırı Güven Nedir?
Aşırı güven ise bireyin kendi yeterliliklerini gerçekçi olmayan bir biçimde abartması, sınırlarını görmezden gelmesi ve eleştiriye kapalı hâle gelmesidir. Bu durumda kişi, hatalarını fark etmekte zorlanır, başarısızlıkla karşılaştığında yoğun hayal kırıklığı veya öfke yaşayabilir.
· Sınır koymanın çocuğun gelişimine katkısı,
Sınır Koymanın Gelişimsel Katkıları
1. Güven Duygusunu Güçlendirir
Net ve tutarlı sınırlar, çocuğun dünyayı daha öngörülebilir algılamasını sağlar. Ne ile karşılaşacağını bilen çocuk, kendini daha güvende hisseder ve kaygı düzeyi azalır.
2. Öz Denetim Becerisi Kazandırır
Sınırlar sayesinde çocuk, davranışlarını kontrol etmeyi öğrenir. Dıştan gelen rehberlik zamanla içsel denetime dönüşür. Bu durum, akademik başarıdan sosyal ilişkilere kadar birçok alanda olumlu etki oluşturur.
3. Sorumluluk Bilincini Geliştirir
Sınırlarla birlikte verilen görev ve beklentiler, çocuğun sorumluluk almasını sağlar. Yaptığı davranışların sonuçları olduğunu öğrenen çocuk, kararlarını daha bilinçli vermeye başlar.
4. Sağlıklı Özgüvenin Temelini Oluşturur
Her isteği yerine getirilen çocuk değil; çabası desteklenen ve sınır içinde hareket eden çocuk sağlıklı özgüven geliştirir. Başarı, emekle ilişkilendirildiğinde özgüven kalıcı hâle gelir.
5. Sosyal Uyum ve Saygıyı Öğretir
Sınırlar; başkalarının haklarına saygı duymayı, kurallara uymayı ve birlikte yaşam becerilerini öğretir. Bu beceriler, çocuğun okul ve toplum hayatında uyumlu birey olmasına katkı sağlar.
6. Riskli Davranışları Azaltır
Kontrolsüz özgürlük, çocuğu yaşına uygun olmayan risklere açık hâle getirebilir. Sınırlar, çocuğu fiziksel, duygusal ve dijital risklerden koruyucu bir işlev görür.
· Kontrolsüz özgürlüğün akademik ve sosyal sonuçları bilimsel ve pedagojik veriler ışığında ele alınacaktır.
- Akademik Sonuçlar
a) Düşük Sorumluluk ve Öz Disiplin
Akademik başarı, öğrencinin planlama, çalışma alışkanlığı ve öz denetim becerileri ile güçlü bir şekilde ilişkilidir. Sınırların yokluğu, çocuğun:
Ödevlerini planlama ve tamamlama yeteneğini,
Dikkat ve odaklanma becerilerini,
Uzun vadeli hedeflere ulaşma disiplinini
olumsuz yönde etkiler. Pedagojik çalışmalar, öz denetimi düşük öğrencilerin akademik performanslarının daha istikrarsız olduğunu göstermektedir.
b) Akademik Motivasyon Sorunları
Kontrolsüz özgürlük, başarıyı içsel motivasyondan çok dışsal koşullara bağlar. Sınırlar ve beklentiler olmadığında:
Öğrenci, öğrenmeyi bir sorumluluk olarak algılamaz,
Hedef belirlemede zorlanır,
Başarıya ulaşmak için gerekli çabayı göstermekte tereddüt eder.
Bu durum, özellikle ergenlik döneminde akademik isteksizlik ve düşük ders başarısı ile ilişkilendirilir. - Sosyal Sonuçlar
a) Sınırlarla Sosyal Etkileşim Arasındaki İlişki
Sosyal öğrenme kuramları, çocukların sosyal davranışları aile ve çevre etkileşimi içinde öğrendiklerini ifade eder. Kontrolsüz özgürlük:
Kurallar ve sosyal normlara uyum becerisini zayıflatır,
Empati ve paylaşma gibi sosyal becerilerin gelişimini geciktirir,
Grup içinde alınan kararlara saygı göstermeyi zorlaştırabilir.
Bu etki, okul arkadaş ilişkilerinde çatışmalarla sonuçlanabilir.
b) Olumsuz Sosyal Davranışlar
Sınırların yokluğu, çocukta şu davranış eğilimlerini artırabilir:
Dürtüsellik ve zarar verici risk alma,
Başkalarının haklarını gözetmeme,
Geri bildirimlere tepki gösterme konusunda zorlanma.
Sosyal gelişim araştırmaları, yapılandırılmış sınırların çocuklarda uyum, duyarlılık ve sorumluluk duygusunu güçlendirdiğini göstermektedir. - Öz Düzenleme ve Duygusal Sonuçlar
Kontrolsüz özgürlük, bireyin duygusal öz düzenleme becerilerinin gelişmesini zorlaştırır. Sınırların olmadığı ortamda çocuk:
Hayal kırıklığıyla baş etme konusunda güçlük yaşayabilir,
Gerçekçi olmayan beklentiler geliştirebilir,
Duygusal dengesini sağlamakta zorlanabilir.
Duygusal düzenleme ile akademik ve sosyal uyum arasında güçlü bir bağlantı olduğu pek çok pedagojik çalışmada vurgulanmaktadır. - Dengeli Sınırlar ile Gelişim Arasındaki İlişki
Araştırmalar, çocukların sağlıklı bir özgüven ve sosyal sorumluluk geliştirebilmesi için:
Tutarlı sınırlar ve beklentiler,
Pozitif rehberlik ve destek,
Yaşa uygun özgürlük alanları
gerektirdiğini göstermektedir. Bu yaklaşım, çocuğun kendi kararlarını deneyimleyerek öğrenmesini sağlar; hatalardan ders çıkarma ve öz değerlendirme becerilerini güçlendirir.
2. “Güven mi, Rehberlik mi?” Atölye Çalışmaları
Etkileşimli atölyelerde veliler;
· Günlük hayattan örnek vakalar üzerinde düşünmeye,
· Kendi ebeveynlik tutumlarını sorgulamaya,
· Alternatif ve dengeli yaklaşımlar geliştirmeye teşvik edilecektir.
3. Veli–Öğrenci Ortak Sorumluluk Çalışmaları
Aile ve öğrencinin birlikte katıldığı uygulamalarda;
· Sorumluluk paylaşımı,
· Hedef belirleme,
· Süreç takibi ve öz değerlendirme alışkanlıkları kazandırılacaktır. Bu çalışmalar, çocuğun hem özgüvenini korumasını hem de sınırlarını tanımasını amaçlar.
4. Rehberlik Servisi Destekli Bireysel Görüşmeler
Aşırı güven ve kontrolsüzlük eğilimi gösteren öğrencilerin velileriyle bireysel görüşmeler yapılarak;
· Çocuğun gelişimsel ihtiyaçları,
· Aile tutumlarının etkileri,
· Ev ortamında uygulanabilecek somut öneriler paylaşılacaktır.
5. Bilgilendirici Yayınlar ve Dijital İçerikler
Okul web sitesi ve dijital iletişim kanalları üzerinden;
· Kısa bilgilendirme yazıları,
· Farkındalık afişleri,
· Veli rehber dokümanları paylaşılacak, velilerin sürece sürekli erişimi sağlanacaktır.
Amaç ve Beklenen Kazanımlar
Bu çalışmalarla amaçlanan;
· Velilerde dengeli ebeveynlik anlayışını güçlendirmek,
· Öğrencilerin gerçekçi özgüven ve özdenetim becerileri geliştirmesine katkı sağlamak,
· Aile–okul iş birliğini daha sağlıklı ve sürdürülebilir hâle getirmektir.
Aşırı güven ve kontrolsüzlük yerine; rehberlik eden, sınırları net, destekleyici bir aile yaklaşımıyla öğrencilerin akademik ve kişisel gelişimlerinin daha sağlam temeller üzerine inşa edilmesi hedeflenmektedir.